BOL BOL HAVA ALDIK

BOL BOL HAVA ALDIK

Kıbrıs Türk Hava Yolları’nın 2010 yılında batması, Ercan’dan uçuş fiyatlarının yükselmesindeki en temel milat noktalarından biri oldu.

Bu durumun fiyatları doğrudan ve dolaylı olarak nasıl etkilediği birkaç ana başlık altında topladık…

Pazardaki "Dengeleyici Güç" ve Rekabet Unsurlarının Yitirilmesi

KTHY aktif olduğu dönemde kâr marjından ziyade kamu yararını da göz gözeten bir "milli bayrak taşıyıcı" konumundaydı. Bilet fiyatlarını makul seviyelerde tutan, pazarın taban ve tavan fiyatlarını dengeleyen bir çıpa görevi görüyordu.

KTHY’nin pazardan çekilmesiyle birlikte KKTC hava sahasındaki yolcu taşıma kapasitesi ve kontrolü tamamen Türkiye merkezli özel veya yarı-özel havayolu şirketlerinin eline geçti. Pazarın oligopol (az sayıda firmanın egemen olduğu) bir yapıya dönüşmesi, rekabeti zayıflatarak şirketlerin dinamik fiyatlandırma algoritmalarını serbestçe uygulamasına zemin hazırladı.

Geceleme ve Park Maliyetleri

KTHY varken uçakların önemli bir kısmı Ercan Havalimanı merkezli çalışıyordu. Yani uçaklar geceyi Ercan’da geçirir, sabah ilk uçuşlar Ercan kalkışlı yapılırdı.

Günümüzde ise Ercan’a uçan şirketlerin tüm ana üsleri Türkiye’dedir. Bu durum, uçakların ve mürettebatın konaklama, 'boş bacak' uçuş riskleri ve operasyonel maliyetlerini artırmakta ve bu ek maliyetler doğrudan bilet fiyatlarına yansıtılmaktadır.

Kargo Taşımacılığı ve Lojistik Fiyatlarının Artışı

KTHY sadece yolcu değil, ciddi miktarda hava kargosu da taşıyordu. Şirketin kapanması adaya giren ve çıkan kargo kapasitesini kısıtladı. Ticari kargo maliyetlerinin artması, havayolu şirketlerinin uçuş başına elde ettiği gelir yapısını değiştirerek yolcu bilet fiyatları üzerindeki yükü artırdı.

Alternatif Rota ve Seyrek Frekans Sorunu

KTHY, İngiltere gibi Kıbrıslı Türklerin yoğun yaşadığı bölgelere Türkiye aktarmalı ancak "tek bilet" kolaylığıyla yoğun seferler düzenliyordu. KTHY'nin batışıyla bu direkt kanal koptu ve ada halkı tek bir alternatif kanala ya da Kıbrıs' güneyindeki havalimanlarına yönelmek zorunda kaldı. Yolcuların Ercan seçeneğine mecbur kalması da talebin esnekliğini kırarak fiyatların yukarıda kalmasına yol açtı.   

Özet Olarak:

KTHY'nin batması yalnızca bir kurumun kapanması değil; KKTC sivil havacılığının fiyat belirleme gücünü, yolcu kapasitesi kontrolünü ve tavan fiyat baskılama yeteneğini tamamen kaybetmesi anlamına geldi. Ercan çıkışlı biletlerde bugün yaşanan yüksek fiyat sorununun kök mimarisinde KTHY'nin bıraktığı boşluk yer alıyor.

ERCAN’IN BATIŞI FİLO JET’İN BATIŞINA BENZİYOR

Denizcilikte veya havacılıkta büyük kazalardan önce (zincirleme kaza teorisinde olduğu gibi) uyarı sinyallerinin dikkate alınmaması, bakım-onarım standartlarının esnetilmesi ve denetim mekanizmalarının işlevsizleşmesi rol oynar.

KTHY'nin yıllar boyunca siyasi kadrolaşma alanı olarak görülmesi, liyakatsiz atamalar, mali denetimlerin göz ardı edilmesi ve şirketin göz göre göre teknik iflasa sürüklenmesine yöneticilerin uzun süre "seyirci kalması" tam anlamıyla kurumsal bir denetimsizlik zinciridir. Kasadaki paranın erimesi ve borçların dağ gibi büyümesi sessizlikle izlenmiştir.

Bir geminin batmasından önce çalınan sirenlerin "geçiştirilmesi" gibi, KTHY sürecinde de artan borçlar, sendikal gerilimler ve operasyonel tıkanıklıklar sürekli halı altına süpürülmüştür. "Günü kurtarma" politikaları, krizin büyümesine ve sonunda kontrol edilemez bir boyuta ulaşmasına yol açtı.

Sorumluluk Almama ve "Nasıl olsa batmaz" Algısı

Bu tür yapıların çöküşünde ortak bir psikoloji vardır: Kurumun "milli sembol" veya "batırılamayacak kadar büyük" olduğu inancı, denetimden sorumlu odakların tedbir almasını engelliyor. KTHY de tamamen tükenip uçamayacak duruma gelene kadar acil ve radikal kurtarma operasyonları siyasi maliyetten kaçınıldığı için ertelenmiş, nihayetinde ani bir kararla fişi çekilmiştir.

Yani, KTHY’nin tasfiyesi, teknik anlamda bir kaza olmasa da, yönetsel ihmaller, denetimsizlik, popülizm ve liyakatsizlik zincirlerinin halka halka örüldüğü ve kurumunu bile göre göre ölüme terk ettiği kurumsal bir "batış senaryosu" olması bakımından katı bir sorumluluk zinciri barındırır.