Ukrayna Savaşı İle İlgili Bilmeniz Gerken Herşey

Ukrayna Savaşı İle İlgili Bilmeniz Gereken Her Şey

24 Şubat 2022 tarihinde Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik başlattığı askerî müdahale, yalnızca iki komşu ülke arasında sınırlı kalmayarak Soğuk Savaş sonrası küresel düzeyi, uluslararası hukuku ve ekonomik dengeleri derinden sarsan dönüm noktası oldu…

Savaş hakkında hiçbir arka plan bilgisi olmayan biri için bu kriz, anlık bir hırsın ya da ani bir krizin sonucu değil; on yıllardır biriken jeopolitik kırılmaların, güvenlik kaygılarının ve kimlik mücadelesinin patlama noktasıdır.   

Savaşın Kök Nedenleri: Tarihsel ve Jeopolitik Arka Plan

Ukrayna krizi, Sovyetler Birliği’nin 1991 yılında dağılmasıyla başlar. Bağımsızlığını kazanan Ukrayna, zaman içinde yüzünü Batı’ya, Avrupa Birliği’ne (AB) ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne (NATO) çevirme eğilimi göstermiştir. Moskova yönetimi ise Ukrayna’yı sadece komşu bir devlet olarak değil; tarihi, kültürel ve stratejik olarak Rus medeniyetinin ve güvenlik kuşağının "olmazsa olmazı" (yakın çevre doktrini) olarak görmüştür.   

Kremlin’in en büyük kırmızı çizgisi, NATO’nun doğuya doğru genişleyerek sınırlarına dayanmasıdır. 2008 yılındaki Bükreş Zirvesi’nde Ukrayna’ya NATO üyelik perspektifinin verilmesi, Moskova tarafından doğrudan bir ulusal güvenlik tehdidi olarak okunmuştur. 2013 sonlarında Ukrayna’da Batı yanlısı halk hareketlerinin (Euromaidan) iktidarı değiştirmesi ve Rusya yanlısı yönetimin devrilmesi üzerine süreç kopuşa sürüklenmiştir. Buna karşılık Rusya, 2014 yılında stratejik öneme sahip Kırım’ı ilhak etmiş ve Donbas bölgesinde Rusya yanlısı ayrılıkçı milisleri destekleyerek düşük yoğunluklu bir vekâlet savaşı başlatmıştır. 2022’deki tam kapsamlı işgal ise bu kronikleşmiş gerilimin nihai patlamasıdır.   

Perde Arkasındaki Gerçekler ve Güvenlik Ikilemi

Savaşın perde arkasında iki farklı vizyonun acımasız çatışması yatmaktadır. Batı bloku, egemen bir devletin kendi dış politikasını ve müttefiklerini seçme hakkına sahip olduğunu savunurken; Rusya liderliği, ABD ve NATO’nun Ukrayna’yı askeri bir üsse dönüştürerek kendisini jeopolitik olarak kuşatmak istediğini öne sürmüştür. Moskova yönetimi, Kiev’deki iktidarı "aşırılıkçı ve dış destekli bir rejim" olarak nitelendirirken; Ukrayna ve Batı başkentleri ise bu saldırganlığı 19. yüzyıldan kalma emperyalist bir toprak kazanma ve egemenlik gaspı olarak değerlendirmiştir. Perde arkasında ayrıca Karadeniz’in kontrolü, zengin doğalgaz ve tahıl yataklarının jeopolitik denklemi ile küresel hegemonya mücadelesi yatmaktadır.   

Uluslararası ve Küresel Etkiler

Ukrayna savaşı, coğrafi sınırlarını aşarak tüm dünyayı etkileyen yıkıcı sonuçlar doğurmuştur:

İnsani ve Beşeri Yıkım: Yüz binlerce asker ve sivilin hayatını kaybettiği ya da yaralandığı savaş, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa’daki en büyük mülteci krizine yol açmıştır. Milyonlarca Ukraynalı ülkesini terk etmek zorunda kalmıştır.   

DergiPark

Küresel Ekonomik Kriz ve Enflasyon: Rusya’ya uygulanan tarihin en kapsamlı Batı yaptırımları, küresel tedarik zincirlerini altüst etmiştir. Enerji (doğalgaz ve petrol) ile gıda (buğday ve mısır) arzının kesintiye uğraması, dünya genelinde tarihi rekorlar kıran bir enflasyon dalgası yaratmıştır.   

Jeopolitik Bloklaşma: Savaş, Batı dünyasını (ABD, AB ve müttefikleri) tarihte görülmemiş bir şekilde NATO çatısı altında kenetlerken; İsveç ve Finlandiya’nın NATO’ya katılımıyla ittifakın sınırları Rusya’ya daha da yaklaşmıştır. Diğer yandan Rusya, Çin, İran ve Kuzey Kore ekseninde Batı alternatif yeni bir ekonomik ve diplomatik bloklaşma sürecini hızlandırmıştır.   

Vikipedi

Uluslararası Hukukun Erozyonu: Birleşmiş Milletler ve uluslararası güvenlik mekanizmalarının bu krizi önlemede ve durdurmada yetersiz kalması, küresel düzene ve hukuka olan güveni zedelemiş; dünyayı çok kutuplu, belirsiz ve sürekli çatışma riskinin barındığı yeni bir döneme taşımıştır.   

Sonuç olarak Ukrayna savaşı, yerel bir sınır ihtilafı olmanın çok ötesinde, yirmibirinci yüzyılın küresel güç dengelerini yeniden biçimlendiren, insanlığın barış ve refah algısını kökten sarsan tarihi bir kırılma noktasıdır.