Son Masanın Çöküşü:

5+1 Toplantısı Neden Daha Başlamadan

Başarısız Olmaya Mahkum?

Bir görüşme umudu daha sona erdi. Bir başka özenle kaleme alınmış açıklama daha yayınlandı. “Diyalog devam edecek” şeklindeki bir başka söz daha Kıbrıs sorununun arşivlerine girdi.

Gayri resmi 5+1 toplantısı, pek çok kişinin kabul etmek istemediği bir gerçeği bir kez daha ortaya koydu: Tarafların siyasi hedefleri zıt yönlere doğru ilerlerken müzakerelerin başarılı olma şansı yok.

Yıllardır BM müzakereleri, uluslararası alanda kabul görmüş tek bir çerçeveye dayanıyordu: siyasi eşitliğe dayalı, iki bölgeli, iki toplumlu bir federasyona… Ancak bugün Ankara açıkça iki egemen devletin tanınmasını savunuyor…

Dolayısıyla iki tarafın tutumu arasında halâ  ortak  bir yol yok.

Türkİye artık hedefİnİ gİzlemİyor

Belki de önceki yıllara kıyasla en büyük fark, Türkiye’nin artık Kıbrıs politikasını gizlemiyor olmasıdır.

2020’de Ersin Tatar’ın seçilmesinden bu yana Ankara, federasyonla ilgili diplomatik söylemden bile vazgeçti. Her toplantı aynı ön koşulla başlıyor: egemenlik eşitliği ve eşit uluslararası statü.

Bu, sadece başka bir müzakere taktiği değil, bu, aynı zamanda yıllardır süren BM Güvenlik Konseyi kararlarıyla oluşturulan çerçevenin tamamen değiştirildiğinin de bir göstergesi.

Her iki tarafın da birbiriyle bağdaşmayan ilkelerden yola çıkarken müzakerelerin ilerlemesini beklemek, zıt yönlerde seyreden iki trenin sonunda aynı istasyona ulaşmasını beklemeye benziyor.

Dİplomatİk hareketlİlİğİn yanıltıcılığı

Ancak gelin görün ki, herşeye rağmen toplantılar yine de devam ediyor. Neden?

Çünkü diplomasi, diyalogun kendisiyle neredeyse aynı derecede, diyalogun görünüşüne de değer verir.

Birleşmiş Milletler, süreci kolayca sona ermiş ilan edemez. Avrupa Birliği, siyasi çatışmaya karşı istikrarı tercih eden bir kurum. Garantör ülkelerden biri olan İngiltere, Ankara ile doğrudan çatışmaktan kaçınırken güven artırıcı tedbirleri savunmaya devam ediyor.

Sonuç olarak, toplantılar bir çözümün yakın olduğu için değil, tam bir başarısızlığı kabul etmenin rahatsız edici bir gerçeği ortaya çıkaracağı için düzenleniyor: Şu anda ortak bir siyasi zemin yok.

Avrupa başka yerlerde yüksek sesle konuşurken,

Kıbrıs konusunda fısıldıyor

Avrupa Birliği, kendisini uluslararası hukukun, toprak bütünlüğünün ve demokratik ilkelerin savunucusu olarak sunmasına karşın konu Kıbrıs’a geldiğinde, siyasi tutarlılığın gözle görülür şekilde zayıfladığı oldukça açık…

Sonuçta, Avrupa, göçten bölgesel güvenliğe ve NATO işbirliğine kadar uzanan konularda Türkiye’ye büyük ölçüde bağımlı… Ve bu bağımlılık, Avrupa’nın Kıbrıs konusunda anlamlı bir siyasi baskı uygulama istekliliğini sınırlıyor. Dünyanın diğer bölgelerindeki uluslararası hukuk ihlallerini şiddetle kınayan aynı hükümetler, iş Türkiye’ye geldiğinde şaşırtıcı oranda temkinli bir diplomatik dil tercih ediyorlar.

Kıbrıslılar seyİrcİ konumunda

Belki de en büyük trajedi, her iki toplumun da süreci gerçek anlamda kontrol edememesinde yatıyor.

Güneydeki siyaset, iç siyasi hesaplardan büyük ölçüde etkilenmeye devam ederken kuzeydeki siyaset Ankara’da alınan kararlara çoktan bağımlı hale geldi.

Dolayısıyla adanın kendi geleceği üzerindeki etkisi, onu çevreleyen dış aktörlerin etkisinden çok daha az. Müzakereler uzun bir zamandır Kıbrıslılar tarafından yürütülen müzakerelerden ziyade, Kıbrıs hakkında yapılan tartışmalara benziyor ne yazık...

Zaman, aktİf bir sİyasİ güç halİne geldİ

Başarısızlıkla sonuçlanan her toplantı, sahadaki gerçekleri de değiştiriyor. Genç nesil, kalıcı bölünmeyi normal bir durum olarak kabul ederek büyüyor. Ekonomik sistemler birbirinden uzaklaşmaya devam ediyor. Kurumlar birbirinden daha da kopuyor. Geride bırakılan toprağın eski halinden eser kalmadı. Toplumsal hafıza yavaş yavaş bölünmeye alışıyor. Kıbrıs sorunu artık sadece dondurulmuş durumda değil, yavaş yavaş başka bir şeye dönüşüyor.

Her başarısız müzakere, gelecekteki bir yeniden birleşmeyi daha da zorlaştırıyor; barışın daha az arzu edilir hale gelmesi nedeniyle değil, bölünmenin giderek daha fazla kurumsallaşmasından ötürü...

Rahatsız Edici Sonuç

Geçtiğimiz yıl New York'ta gerçekleşen son 5+1 toplantısı, müzakerecilerin iyi niyet eksikliğinden dolayı başarısız olmadı.

Toplantı, diplomasinin siyasetin kapatmayı reddettiği bir uçurumu aşamaması nedeniyle başarısız oldu.

Uluslararası toplum, BM’nin federal çerçevesi ile Türkiye’nin iki devletli politikası arasındaki çelişkiyle yüzleşene kadar, gelecekteki toplantılarda da muhtemelen aynı özenle hazırlanmış açıklamalar, aynı fotoğraflar ve aynı hayal kırıklığı yaşanacak.

Ne yazık ki umudun, sadece protokolle ayakta kalması mümkün değil.

Kıbrıs sorunu hiçbir zaman dünyanın en öncelikli diplomatik meseleleri arasında yer almadı. Her zaman daha büyük krizlerin gölgesinde kaldı ve yalnızca bölgesel istikrar tehlikeye girdiğinde uluslararası ilgiyi üzerine çekti. Günümüzde ise bu sorunu ertelemek daha da kolay hale geldi. Ukrayna ve Gazze’deki savaşlar, Orta Doğu’daki istikrarsızlık, göç, enerji politikaları ve Türkiye’nin Batı için stratejik önemi, Kıbrıs meselesini uluslararası gündemdeki öncelik sıralamasında daha da aşağıya itti. Müzakere süreci, dünyanın bir çözüme ulaşılabileceğine inandığı için değil, başarısızlığını kabul etmenin, ilerleme olasılığının hâlâ var olduğu yanılsamasını sürdürmekten daha zahmetli olacağı için devam ediyor.

Bu durumda sormadan edemeyeceğimiz bir soru geliyor akla:

Uluslararası toplum halâ Kıbrıs sorununu çözmeye mi çalışıyor, yoksa sadece onu süresiz olarak idare etmeye mi?